Szybki kontakt:

Instytut Ochrony Roślin
- Państwowy Instytut Badawczy
Terenowa Stacja Doświadczalna
w Białymstoku

ul. Chełmońskiego 22
15-195 Białystok
tel. +48 85 678 54 70
fax/tel. +48 85 675 34 19

e-mail: biuro@ior.bialystok.pl

e-mail: laboratorium@ior.bialystok.pl

Strony pokrewne

Obrona Pracy Doktorskiej

STRESZCZENIE

Wpływ procesów technologicznych na poziomy pozostałości środków ochrony roślin w wybranych gatunkach owoców i warzyw

Instytut Ochrony Roślin – Państwowy Instytut Badawczy

Owoce i warzywa pełnią ważną rolę w żywieniu człowieka dostarczając organizmowi wielu witamin oraz składników mineralnych potrzebnych do prawidłowego funkcjonowania. Wraz z cennymi i niezbędnymi substancjami, mogą w nich wystąpić pozostałości środków ochrony roślin (ś.o.r.), które powinny być możliwie na najniższym bezpiecznym poziomie. Procesy technologiczne wpływają na zmianę stężeń pozostałości ś.o.r. obecnych w/na owocach i warzywach chronionych chemicznie, a miarą ich efektywności jest współczynnik przetwarzania (ang. processing factor, PF).

Celem podjętych badań była ocena zachowania dwudziestu czterech substancji czynnych z grupy fungicydów (F, 16: azoksystrobina, boskalid, bupirymat, chlorotalonil, cyprodinil, difenokonazol, fenheksamid, fludioksonil, folpet, iprodion, metalaksyl, pyraklostrobina, tetrakonazol, tiofanat metylu, tiuram i trifloksystrobina), insektycydów (I, 6: acetamipryd, alfa-cypermetryna, chloropiryfos, deltametryna, lambda-cyhalotryna i pirymikarb) i akarycydów (A, 2: fenazachina i propargit) w wybranych gatunkach owoców miękkich i jagodowych oraz warzyw psiankowatych i kapustnych, pozyskanych z poletek doświadczalnych prowadzonych w kontrolowanych warunkach tunelowych i polowych, poddanych obróbce technologicznej.

W pracy oceniono wpływ prowadzonego rodzaju procesu technologicznego na pozostałości ś.o.r. Zastosowanie obróbki wodnej (PF=0,09÷0,94), mechanicznej (PF=0,13÷0,32) i termicznej (PF=0,02÷0,57) znacząco wpłynęło lub całkowicie zredukowało stężenia dwudziestu jeden substancji czynnych w brokułach, pomidorach, porzeczkach czarnych i truskawkach. W owocach jagodowych pod wpływem wysokich temperatur, pyretroidy wykazały współczynniki przetwarzania powyżej jednego. Spośród badanych związków najwyższą redukcję pozostałości otrzymano dla kombinacji tiuram/gotowanie/porzeczki czarne (PF=0,02; 98% redukcji), a najniższą dla lambda-cyhalotryna/ mycie wodą chlorowaną/brokuły (PF=0,94; 6% redukcji).

Szczególną uwagę zwrócono na poszukiwanie zależności między efektywnością procesu technologicznego, a wybranymi właściwościami fizyko-chemicznymi substancji czynnych i mechanizmem ich działania. Na podstawie wielowymiarowych analiz statystycznych (analiza skupień, ang. Cluster Analysis, CA i głównych składowych, ang. Principal Component Analysis, PCA) wykazano, iż efektywność procesu technologicznego determinowały takie parametry jak rozpuszczalność i polarność oraz sposób penetracji substancji czynnej. Związki wykazujące wysoką polarność (np. acetamipryd, pirymikarb), dobrze rozpuszczalne w wodzie (np. metalaksyl, tiofanat metylu), o działaniu powierzchniowym (np. tiuram) były bardziej podatne na eliminację
w trakcie obróbki.

W badaniach porównano oszacowania ryzyka narażenia zdrowia subpopulacji dorosłych i najbardziej krytycznej grupy małych dzieci z wykorzystaniem dwóch modeli matematycznych, z pominięciem i uwzględnieniem obliczonych wartości PF, unikalnych dla kombinacji substancja czynna/surowiec roślinny/proces technologiczny. Zastosowanie szeregu wyznaczonych współczynników przetwarzania w szacowaniu narażenia umożliwiło uzyskanie bardziej miarodajnej oceny ryzyka.

Mgr Magdalena Jankowska

Promotor: Prof. dr hab. Bożena Łozowicka

Promotor pomocniczy: Dr Piotr Kaczyński